γράφει η Σαράντου Αλεξάνδρα
Αναπτυξιολόγος / Παιδοψυχολόγος
Οι διακοπές τελειώνουν, οι σχολικές τσάντες ξαναβγαίνουν από τις ντουλάπες, τα ξυπνητήρια επιστρέφουν και κάπου ανάμεσα στο «πού είναι η κασετίνα;» και στο «δεν μπορώ να κοιμηθώ τόσο νωρίς», μικροί και μεγάλοι συνειδητοποιούμε ότι επιστρέψαμε. Και ναι… τα κεφάλια μέσα!
Μόνο που για τα παιδιά η επιστροφή στο σχολείο δεν γίνεται με το πάτημα ενός διακόπτη. Για αρκετές εβδομάδες είχαν διαφορετικούς ρυθμούς: κοιμούνταν και ξυπνούσαν αργότερα, είχαν περισσότερο ελεύθερο χρόνο, παιχνίδι, περισσότερες στιγμές με την οικογένεια και –ας είμαστε ρεαλιστές – πιθανότατα περισσότερες οθόνες και λιγότερο πρόγραμμα. Τώρα καλούνται ξαφνικά να ξυπνούν νωρίς, να συγκεντρώνονται για αρκετές ώρες, να ακολουθούν κανόνες και να ξαναβρούν τον ρυθμό της σχολικής καθημερινότητας.
Γι’ αυτό και τις πρώτες ημέρες μπορεί να συναντήσουμε περισσότερη γκρίνια, κούραση, εκνευρισμό ή ένα παιδί που απλώς δηλώνει «δεν θέλω σχολείο». Δεν χρειάζεται να μεταφράσουμε αμέσως αυτή τη συμπεριφορά ως τεμπελιά ή ανυπακοή. Μετά από μια μεγάλη περίοδο χαλάρωσης, το σώμα και ο εγκέφαλος χρειάζονται χρόνο για να επαναπροσαρμοστούν. Η επιστροφή στη ρουτίνα είναι μια μικρή μετάβαση και οι μεταβάσεις, ακόμη και όταν είναι αναμενόμενες, χρειάζονται χρόνο.
Λίγο άγχος χωράει σε μια καινούρια αρχή
Καινούρια τάξη, νέος δάσκαλος, διαφορετικά παιδιά, περισσότερες απαιτήσεις. Ακόμη και ένα παιδί που αγαπά το σχολείο μπορεί να νιώθει ανησυχία τις πρώτες ημέρες. Στα μικρότερα παιδιά μπορεί να εμφανιστεί μεγαλύτερη δυσκολία στον αποχωρισμό, ενώ όσο προχωράμε προς τις μεγαλύτερες τάξεις του Δημοτικού μπαίνουν περισσότερο στο προσκήνιο οι φιλίες, η θέση στην ομάδα, η σχολική επίδοση και η σύγκριση με τους συνομηλίκους.
Δεν χρειάζεται να εξαφανίσουμε κάθε δυσάρεστο συναίσθημα ούτε να βιαστούμε να πούμε «μα δεν υπάρχει κανένας λόγος να αγχώνεσαι». Μπορούμε πρώτα να ακούσουμε. «Καταλαβαίνω ότι σε αγχώνει η καινούρια τάξη». Και παράλληλα να μεταδώσουμε στο παιδί τη δική μας εμπιστοσύνη: «Είναι λογικό να θέλεις λίγο χρόνο. Πιστεύω ότι θα τα καταφέρεις».
Το ζητούμενο δεν είναι ένα παιδί που δεν αγχώνεται ποτέ. Είναι ένα παιδί που σταδιακά μαθαίνει ότι μπορεί να νιώσει άγχος και παρ’ όλα αυτά να προχωρήσει.
Η ρουτίνα επιστρέφει – όχι όμως όλη μαζί
Ύπνος λίγο νωρίτερα, σταθερότερες ώρες φαγητού, τσάντα και ρούχα έτοιμα από το προηγούμενο βράδυ και, όσο γίνεται, ένα πρωινό χωρίς πανικό. Δεν χρειάζεται όλα να λειτουργήσουν τέλεια από την πρώτη ημέρα.
Το ίδιο ισχύει και για τις δραστηριότητες. Η έναρξη της σχολικής χρονιάς δεν χρειάζεται να μετατραπεί από την πρώτη εβδομάδα σε έναν μαραθώνιο σχολείου, αγγλικών, αθλημάτων, διαβάσματος και υποχρεώσεων. Λίγος ελεύθερος χρόνος μετά το σχολείο δεν είναι χαμένος χρόνος. Είναι χρόνος αποφόρτισης, ιδιαίτερα όσο το παιδί προσπαθεί να ξαναβρεί τον ρυθμό του.
Και κάπου εδώ χρειάζεται να κοιτάξουμε λίγο και εμάς τους μεγάλους. Τα παιδιά παρατηρούν πολύ καλά τον τόνο μας, ακόμη κι όταν δεν τους λέμε τίποτα. Αν η έναρξη του σχολείου αντιμετωπίζεται στο σπίτι σαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης –«θα αργήσουμε», «έχεις ετοιμάσει τα πάντα;», «φέτος πρέπει να προσέξεις», «ξεκινήσαμε πάλι!»– είναι δύσκολο να περιμένουμε από εκείνα να τη βιώσουν με απόλυτη ηρεμία.
Οπότε ναι: επιστρέψαμε και τα κεφάλια μέσα! Αλλά δεν χρειάζεται να μπουν όλα στη θέση τους από την πρώτη Δευτέρα. Λίγη γκρίνια, περισσότερη κούραση, μια δυσκολία στο πρωινό ξύπνημα ή λίγο άγχος μπορούν να χωρέσουν σε μια φυσιολογική περίοδο προσαρμογής.
Ας δώσουμε στα παιδιά μερικές ημέρες να θυμηθούν πώς είναι να είναι ξανά μαθητές.
Και ας δώσουμε και σε εμάς λίγο χρόνο να θυμηθούμε πώς είναι να είμαστε ξανά… γονείς μαθητών.
Πηγές – για περαιτέρω ανάγνωση:
Child Mind Institute, Managing Back-to-School Anxiety.
UNICEF Parenting, Handling the Holidays: Helping Children Transition Back to School.
